Nalitrato ko yay Bali mi intaw sa Bolinao Iniro 2005.
Nibungó rayna ta mamádeng saran báyon bali.

Say Naisip Nin Binubolinao.net

Nagbakasyon ako sa Bolinao sitin taon sa Iniron 2005. Nako ko sa Bolinao Eskwilawan ket nakikumusta ako konran istudyanti sa recess ra. Nag´irgo ako konra nin Binubolinao balé nakángap ako ta kai ra nakiumbat nin Binubolinao. Tenetpet ko no tandá ran mag´irgo nin Binubolinoa ket, “Hindi pó,” wanra. Natarusan ran bugá balé kasan sansayan anak nin nakairgon. Barámon mading´ey sara nin mag´irgo nin Binubolinao. Sitin nangyadí, na-realize ko no kasaynan ának nin tandá mag´irgo nin Binubolinao, marep yayna lí.

Naisip ko anamaet nin náteng ana nin kai ko nin nakairgo nin Binubolinao. Tulompuló nin tow´en ana. Matkap kon tumaraná nin mag´irgo tan adalen anamana yay Binubolinao. Tandá ko ambó ako et maong nin mag´irgo nin Binubolinao ta say irgo ko ket hinalo-haló kon Inglis, Ilokano tan Tagalog. Kinakálisan nako nin nanay ko, ket wana, “kai ko makataros yay Binubolinao mo.” Kai ko namet nin na-discourage balé mas nag-determined ako nin magadal.

Naningkap ko no main ana nin libron Binubolinao udino say diksyonaryo. Kasa gapo nin nákit ko sa Bolinao. Sin itaw ako sa Ibali kasa anamamet nin nákit ko. Sitaw nin awro, wanko kongko ket mangwá kaynan libro mon Binubolinao, sitin gaw´en mon diksyonaryo ket surat ngámin lí nin Binubolinao. Itaw tinmaraná ako nin sumarat nin Binubolinao. Nakángap ako ta abaw nin irgo udino saritá nin napanemtem ko. No ani-ani lí nin mákit ko, tandá ko lí nin ngaran ra sa Binubolinao. Bilang no mangan ako, mapanempen koy kanen ko nin sinápang, karni tan pising. Tandá ko et lí say naisuar nin mangan bilang plato, kutsilyo, tinidor tan tasa. Barámon ngámin ti nin saritá ket itaw et naiyator sa utek ko.

Sin sinublí akoy na sa San Francisco, naimil ko yay busat ko si ankay kon Melba nin Binubolinao. Nakángap ya nin namasan imil ko nin Binubolinao ket wana maririket ya ta rabay ko nin umaadal nin irgo tamo. Sinurat nako namet nin Binubolinao. 

Nako ko sa internit tan ginu-google ko yay Bolinao. Naririket ako nin nakit ko yay Pangasinan.org. Siti nin website nakit ko yay Bolinao Message Board. Say mesahi iti ket matalag a Binubolinao. Balé main nin mesahi nin nabasa ko wana ket no rabay mon bumasa nin Binubolinoa mako ka sa Anda Message Board. Nakodtaw ket nakángap ako ta abaw nin mesahi nin Binubolinao. Katay rerekit ko ta mataros ko anamaet nin binasa ko. Abaw nin saritá nin nakalamó ko sa Binubolinao Diksyonaryo.

Main namet ana nin nakit kon gawá nin Binubolinao sa SIL.org (Summer Institute of Linguistics). Main et raruman gawá nin Binubulinao nakit sa Manila University Archive, Project Gutenberg. Mausar ko yatin gawá konan Diksyonaryo nin Binubolinao.

Ilalo ko main marabay nin tumulong konan sitin website. No tandá muyo nin mag´irgon Binubolinao ket rabay mo nin tumulong, sumurat kamo sa Binubolinao.net.

Josue (Oswí) Castellano

 

• • • • • •

Saray ának sa Bolinao Elementarya sa Iniro 2005,
sísara komon ay makapaituloy a pag´irgo nin Binubolinao.

Páno tamo nin maipabyay yay irgo tamon Binubolinao?

Abaw sumurat a tepeten no páno tamo maipabyay yay saritá nan Binubolinao sa babali tamon diri. Ani det a gaw´en tamo?

Wanan sayan maistra nakapag´irgo ko sa Bolinao Elemintarya ket wana saray matutua komon ay mangiyakay nin Binubolinao sa bali ra tan konran ának ra ket sa lugar nin pag´aadalan ay ipamiyakay yay Pilipino (Tagalog). Baná ta kai sarayana nin mampiyakay nin Binubolinao sa lugar nin pag´aadalan, matkap tamo nin mangwá tan makadisponibli saray materyal para sa saritá nan Binubolinao. Matkap tamon diksyonaryo para sa reperinsya, say libro nin maipayakay yay Binubolinao, say peryudiko nakasurat nin Binubolinao, say libro para konran ának tan saray nagsikabarang libro nakasurat nin Binubolinao.

Matkap tamo et mangwá nin makipatandaan a makapar´ep yaynalí ay irgo no kasan gaw´en tamo sawanin. Ibaritá ti konran tutawo sa Bolinao, Anda, puron Santiago, puron Kabaruyan tan sa ramuman lugar nakag´irgo saran Binubolinao.

Matkap tamo et nin magperswada udino makaimpluwensya konran tutawo a tandá nin sumurat sa Binubolinao ta manurat sara komon nin say libro ran biograpiya, say núnan nobelon libro, tan say raruman nagsikabarang nin surat.

Ani et makagwá tamo? No main isep moyo, iposto moyo sa Mag´irgo.

• • • • • •

Núnan naipáká konan Binubolinao.net

Kumusta kumoyo ngamin. Sitin website para konan irgo nin Bolinao udino Binubolinao lalo ta maipabyay yayti nin irguwen. Say Binubolinao ket kalamó ya sa kabiyay tan kultura ran tutawo sa Bolinao tan itaw et konran kababalyan sa puro Kabaruyan tan puro Santiago.

Say nangyadí ana sa Pilipinas ket a Tagalog ana yay irguwen ra tan ampiyakay ra sa eskwilawan. Madlaw yayti konran ának tan istudyanti sa Bolinao sawanin. Tagalog ana ay ampag´irgo ra. Kasa namaet nin libro nin makapiyakay nin Binubolinao tan kasa et nin Diksyonaryo.

Main nin libron phrasebook naguwá ana balé para ya tamó nin makatulong sa makapag´irgo sa Tagalog, Ilokano tan Inglis. Main et nin libro nakapublis ana, Tarúman Nin Bolinao.

Say gaw´en iti sa Binubolinao.net ay dinepen saray irgo udino saritá nin Binubolinao ta adalen tamoy irguwen tamo tan ipayakay yay Binubolinao konran marabay nin mag´irgo.Ta no abaw ana nadenep nin susaritá, iká lí ngamin sa Binubolinao Diksyonaryo. Dinepen namaet say tarúman (folktales), kansyon (folksongs), superstitions, riddles, tan diskurso ran ának (nursery rhymes), wanin ta ikalamó sarayti sa Binubolinao Diksyonaryo.

Iti anamaet manguwá tamo nin lugar nin makapag´irgo nin Binubolinao. Iba-ibaritá yay ampangyadí sa lugar-lugar tamo ta no makit anamaet no adti-adti tamoyna iti sa babon lutá.

No rabay moyo nin tumulong sa Binublinao.net, sumurat kamodti udino mako kamo sa Mag´irgo ta iká moyoy kominto.

"Sítamo tamó ay makipabiyay nin Binubolinao."